بابک ارشادی

در سال ۱۹۷۱، «آن فرانس دوت‌ویل»، تنها زنی بود که در یک تور موتورسواری از پاریس تا اصفهان ثبت‌نام کرد. در میان ۹۲ متقاضی او تنها کسی بود که درخواستش رد شد اما به طور اتفاقی با یکی از برگزارکنندگان این رویداد ملاقات کرد و موفق شد اجازه مشارکت در این سفر طولانی را بگیرد. دوت‌ویل در سال ۱۹۷۳ و در ۲۸ سالگی، نخستین زنی شد که با موتورسیکلت به دور دنیا سفر کرده است. 
سالها بعد، ویولِن سوئر، ۵۰ ساله، پرستار، اواخر سپتامبر ۲۰۲۵، در یک آموزشگاه موتورسیکلت در فرانسه ثبت‌نام کرد. او با خوشحالی می‌گوید: «می‌خواهم به یک رویای قدیمی جامه عمل بپوشانم و گواهینامه موتورسیکلت بگیرم. پدرم موتور داشت، ولی من فقط اجازه داشتم ترک او بنشینم. سال‌ها صبر کردم که بچه‌هایم بزرگ شوند تا بتوانم به سراغ رویایی قدیمی‌ام بروم.» 
وقتی دوت‌ویل با موتور به دور دنیا سفر کرد، ویولِن هنوز به دنیا نیامده بود. بین سفر آن فرانس به اصفهان و ماجرای گواهینامه ویولِن، بیش از نیم قرن فاصله زمانی وجود دارد. ۵۰ سال پیش، تعداد بانوان موتورسوار در فرانسه خیلی کم بود. ۳۰ سال پیش هم تعدادشان اندک بود. این زنان غالبا سرکش و هنجارشکن به حساب می‌آمدند و قربانی کلیشه‌هایی می‌شدند که هرچند امروز در حال منسوخ شدن‌ است اما هنوز وجود دارند. حالا وضعیت تغییر کرده: طبق آمار رسمی، بین ۲۰ تا ۳۰ درصد از کسانی که در آزمون گواهینامه موتورسیکلت در فرانسه شرکت می‌کنند، زنان هستند.
 اوایل دهه ۱۹۷۰   که سیستم صدور گواهینامه موتورسیکلت تازه در فرانسه به راه افتاده بود، زنان کمتر از دو درصد افرادی را تشکیل می‌دادند که گواهینامه موتور با حجم سیلندر بالا می‌گرفتند اما از ابتدای قرن بیست و یکم، تعداد زنانی که به سراغ موتورسواری می‌روند به تدریج در حال افزایش است. در اوایل دهه ۲۰۱۰، زنان ۱۱.۶ درصد کسانی را تشکیل می‌دادند که گواهینامه رانندگی موتورسیکلت می‌گرفتند. در سال ۲۰۲۴، این رقم به ۱۴.۷۵ درصد رسید. آمارهای سازمان ایمنی جاده‌ای فرانسه نشان می‌دهند که علاقه بانوان به موتورسواری، سال به سال در حال افزایش است. 
کلیشه‌های عجیب و غریب
امروز، مثل ۵۰ سال پیش، موتورسواری هنوز هم برای بسیاری از زنان، تصویری از «زن مستقل و توانا» به حساب می‌آید. برای رسیدن به مرحله کنونی، راهی طولانی طی شده است.
 اواخر قرن نوزدهم، زمانی که دوچرخه بین مردم فرانسه محبوبیت فراوانی کسب ‌کرد، تلاش می‌شد که زنان از آن برحذر داشته شوند. در آن زمان، کلیشه‌ای در جامعه رواج داده ‌شد که بر اساس آن، اگر زنان دوچرخه‌سواری کنند عقیم می‌شوند. بعدها وقتی نخستین اتومبیل‌ها در خیابان‌ها و جاده‌های فرانسه ظاهر شدند، این پیش‌داوری رواج پیدا کرد که زنان، رانندگان بدی هستند، باوری که تا به امروز پا برجاست. 
به نظر خانم یوان دمولی، استادیار جامعه‌شناسی در دانشگاه لیل فرانسه، این مخالفت‌های تاریخی ناشی از عدم توافق کلی جامعه محافظه‌کار فرانسه با خودمختاری و تحرک زنان بود. او می‌افزاید: «اوضاع برای بانوان موتورسوار بدتر هم بود، زیرا آن‌ها پشت فرمان بی‌سقف موتورشان، مستقیما زیر این نگاه ناموافق و ملامتگر قرار می‌گرفتند. این بار، این زنان افرادی قلمداد شدند که هنجارهای جنسیتی را زیر پا گذاشته‌اند. در واقع، موتورسواری آن‌قدر مردانه دانسته می‌شد که گویی بانوان موتورسوار دیگر زن به حساب نمی‌آمدند. این همان پیش‌داوری است که در مورد زنانی که کامیون یا اتوبوس می‌رانند نیز وجود دارد؛ یعنی زن بودن آن‌ها به نوعی انکار شده و برچسبِ مثل مردان بودن می‌خورند.»
دختر بد، پسر بد
علی‌رغم وجود پیشداوری‌ها، روند تحول هنجارهای اجتماعی ادامه دارد و تساوی جنسیتی آرام آرام در تمامی سطوح جامعه فرانسه نفوذ می‌کند. با وجود چنین چشم‌اندازی، این که بانوان بیش از پیش موتورسواری کنند بدیهی به نظر می‌رسد، درست مثل سایر عرصه‌های اجتماعی که در گذشته منحصرا مردانه بودند. اما وقتی کمی دقیق‌تر بررسی ‌کنیم، درمی‌یابیم فراتر از نگرش‌های فرهنگی، عوامل اجتماعی مهمی برای توضیح اشتیاق روزافزون بانوان به موتورسواری وجود دارد. 
امروز دیگر با تصویر موتورسواران سرکش دهه ۱۹۷۰ سر و کار نداریم: موتور بزرگ، کاپشن چرمی، چکمه‌های گاوچرانی و چاقوی ضامن‌دار. دوران موتورسواران جسور و تندخوی دهه‌های ۸۰ و ۹۰ میلادی که حد و مرزی برای سرعت قائل نبودند نیز سپری شده است. شاید به دو دلیل: از یک سو موتورسیکلت‌ها بهتر و سواری آن‌ها آسان‌تر شده و از سوی دیگر، دوربین‌ها و رادارهای پلیس همه‌جا هستند.   
در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ میلادی، همزمان با ورود موتورسیکلت‌های ژاپنی (به‌ویژه هوندا سی‌بی۷۵۰) به فرانسه، معدود زنانی که سوار این موتورهای نسبتا بزرگ می‌شدند، با اندک تفاوتی، شکل و شمایل، پوشش و لوازم جانبی همتایان مرد خود را داشتند. البته امروز هم برخی از بانوان از تکرار این تصویر لذت می‌برند، ولی حقیقت آن است که امروز اکثریت قریب به اتفاق زنان، رویکرد آرام‌تر، ساده‌تر و متواضعانه‌تری نسبت به موتورسواری دارند (به‌خصوص از زمان استقرار دوربین‌های کنترل سرعت ثابت). 
خلاصه این که زمانه تغییر کرده و دوران «دختر بد» که البته تقلید تصویر «پسر بد» بود، سپری شده است. چه به قصد تفریح و سرگرمی، چه به نیت استفاده روزمره و کاربردی، امروزه، موتورسواری برای بانوان اروپایی یک انتخاب در سبک زندگی است. در واقع، مزایای موتورسواری برای بانوان فرقی با مردان ندارد. 
موتورسواری چه مزایایی دارد؟
موتورسواری برای مردان مزایایی دارد که زنان نیز غالبا به دنبال برخورداری از همان مزیت‌ها هستند. البته، به نظر بسیاری از بانوان جوان فرانسوی، استفاده از موتورسیکلت، «باحال» و «باب روز» هم هست. طراحی امروزی موتورسیکلت‌ها می‌تواند ترکیب جذابی از قدیمی و نو ارائه کند. 
موتورهای شهری مدرن، سواری آسان‌تری دارند؛ شاید به درد جهانگردی نخورند ولی برای تفریح و سر کار رفتن مناسبند. موتورسیکلت‌ها اشیای زیبایی هستند و پشت فرمان آن‌ها می‌توان حس رانندگی را بیشتر و غلیظ‌تر از اتومبیل تجربه کرد. نکته مهم دیگر این است که پشت فرمان موتور بودن، بسیار جذاب‌تر از ترک موتورسوار نشستن است. 
موتورسیکلت امکان صرفه‌جویی در هزینه‌ها را نیز فراهم می‌کند. خرید و نگهداری آن هزینه‌های کمتری نسبت به اتومبیل دارد. موتورسواران، وقت کمتری را در ترافیک از دست می‌دهند و زمان خود را بهتر مدیریت می‌کنند. پیدا کردن جای پارک برایشان آسان‌تر است و خوشبختانه در فرانسه، هنوز به ندرت برای پارک موتورسیکلت باید پول پرداخت کرد. هزینه سوخت و بیمه موتورسیکلت اقتصادی‌تر است و  موتورسوار احساس آزادی عمل بیشتری در شهر دارد. 
 زنان نیز مایلند از این مزایا بهره‌مند شوند. صرف‌نظر از جنبه‌های اقتصادی، استفاده از موتورسیکلت به دختران جوان فرانسوی، حس آزادی می‌دهد. به این ترتیب، ترکیب جنبه‌های کاربردی با حس لذت و استقلال، اشتیاق بانوان به موتورسواری را بیشتر می‌کند.
رفتار مسئولانه‌تر بانوان موتورسوار
به‌طور کلی بانوان موتورسوار، هنجارهای معمول خود را پشت فرمان موتورسیکلت نیز رعایت می‌کنند: با تجهیزات کامل‌تر و بهتری از خود محافظت می‌کنند، رفتار متواضعانه‌تری هنگام راندن موتور خود دارند و عموما محتاط‌تر از همتایان مردشان هستند. بنابر این اگر زمین بخورند معمولا شدت آن کمتر از تصادفات مردان است. آمارها در فرانسه و تقریبا در تمامی دنیا این حقیقت را تأیید می‌کنند: زنان موتورسوار، رفتار مناسب‌تر و مسئولانه‌تری در به حداقل رساندن مخاطرات دارند، درست مثل زمانی که پشت فرمان اتومبیل هستند. خلاصه این که از دریچه نگاه افکار عمومی، این دختران جوان موتورسوار، «دختر بد» سال‌های گذشته نیستند و جامعه رویکرد آن‌ها را به مراتب مسئولانه‌تر تلقی می‌کند. 
بر اساس آمارهای سازمان ایمنی جاده‌ای فرانسه، صرف‌نظر از نوع وسیله نقلیه، مردان مسبب ۸۴ درصد تصادفات جاده‌ای مرگبار در سال ۲۰۱۹ بوده‌اند. این رقم برای زنان فقط ۱۶ درصد بود. این ارقام به وضوح با کلیشه‌های رایج در باره رانندگی بدتر زنان متفاوت است. 
موتورسیکلت‌های زنانه: ترند بازار 
طراحی در زیباتر شدن موتورسیکلت‌هایی که در سال‌های اخیر تولید می‌شوند نقش بسزایی دارد. این گرایش به تدریج به ترند بازار و فرهنگ موتورسواری تبدیل می‌شود. کاربران شهری دیگر چندان به دنبال قدرت و سرعت خارق‌العاده موتورسیکلت نیستند، بلکه خواهان یک تجربه امن و سواری آسان‌ هستند. 
در این راستا مدل‌های جدید موتورسیکلت، قابلیت‌های تازه‌ای را عرضه می‌کنند: زین‌هایی با ارتفاع کوتاه‌تر یا با قابلیت تنظیم ارتفاع، تعبیه جای پای راحت و امن، نشستن روی زین موتور مثل یک صندلی به جای آویزان کردن دو پا در دو طرف موتورسیکلت، باریک‌تر شدن باک بنزین به‌ویژه در فضای میان دو پای موتورسوار، تمهیدات فنی برای سبک‌تر شدن موتورسیکلت و آسان‌تر شدن جابجایی موتورسیکلت در حالت سکون یا در سرعت خیلی پایین، به‌ویژه با آسان‌تر شدن گذاشتن دو پا روی زمین برای حفظ تعادل. 
این ویژگی‌ها موتورسواری را امن‌تر، آسان‌تر و لذت‌بخش‌تر کرده‌اند. برندهای معتبر موتورسیکلت و تولیدکنندگان لوازم جانبی نیز قطعات را به گونه‌ای می‌سازند که با توجه به قد و اندام و قدرت بدنی موتورسوار، بیش از گذشته، قابل تنظیم باشند.